ไมโครทูบูล (microtubule)

ไมโครทูบูล (microtubule)

รูป ท่อไมโครทูบูล

โครงสร้าง

               1. ไมโครทูบูล (microtubule) เป็นแท่งกลวง ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 25 นาโนเมตร ยาว 200 นาโนเมตร – 25 นาโนเมตร

               2. ประกอบด้วยโปรตีนก้อนกลม (globular protein) ชื่อว่าทูบูลิน (tubulin) ซึ่งมี 2 หน่วยย่อย คือ แอลฟาทิวบูลิน (alpha – tubulin) และบีตาทูบูลิน (beta – tubulin)

               3. เซนโทรโซม (centrosome) เป็นศูนย์ควบคุมการประกอบไมโครทูบูล ซึ่งอยู่ใกล้ ๆ กับนิวเคลียส ภายในบริเวณ เซนโทรโซมจะพบเซนทริโอล จำนวน 1 คู่ เซนทริโอล 1 อัน มีรูปร่างเป็นทรงกระบอก ประกอบด้วยท่อไมโครทูบูล 3 ท่อ จำนวน 9 ชุด มาเรียง ตัวกันเป็นวงแหวน ตรงกลางไม่มีท่อทูบูลิน เรียกโครงสร้างแบบนี้ว่า 9 + 0 

               4. เซนทริโอล คู่นี้ จะวางตั้งฉากกันและเกี่ยวข้องกับการแยกโครโมโซมระหว่างการ แบ่งตัวของเซลล์

               5. เซนโทรโซม ในเซลล์พืชส่วนใหญ่ไม่มีเซนทริโอล

รูป การจัดเรียงตัวของไมโครทูบูลในแฟลเจจลาและเบซัลบอดี ที่มีโครงสร้างคล้ายเซนทริโอล

หน้าที่ของ ไมโครทูบูล

                  1. ช่วยรักษารูปร่างของเซลล์ ไมโครทูบูล เปรียบเสมือนแท่งเหล็กที่ทนต่อแรงอัดภายนอก

                  2. ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของซิเลีย และแฟลเจลลา ซึ่งส่งผลให้เซลล์ที่มีซิเลีย หรือแฟลเจลา เป็นส่วนประกอบเกิดการเคลื่อนที่ได้ (ไมโครทูบูลในซิเลีย และแฟลเจลลา จะมีการเรียงตัวแบบ 9+2 ซึ่งประกอบด้วยไมโครทูบูล 2 ท่อ จำนวน 9 ชุด จัดเรียงตัว เป็นวงแหวนโดยตรงกลาง มีท่อไมโครทูบูลจำนวน 2 ท่อวางอยู่

                  3. ช่วยในการแยกโครโมโซมระหว่างเซลล์กำลังแบ่งตัว 

                  4. ช่วยในการเคลื่อนที่ของออร์แกเนลล์

เพอโรซิโซม (peroxisome)

เพอโรซิโซม (peroxisome)

รูป ถุงเพอโรซิโซมภายในเซลล์

โครงสร้าง

              1. พบมากที่เซลล์ตับ

              2. เป็นถุงที่บรรจุ เอนไซม์ออกซิไดซ์ (oxidizing enzyme) ที่ทำหน้าที่ย้ายไฮโดรเจนจากสาร ต่าง ๆ ไปให้แก่ออกซิเจนทำให้เกิดไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์ (H2O2)

หน้าที่

              1. ทำลายสารพิษ เช่น แอลกอฮอล์

              2. ทำลายไขมัน

              3. ทำลาย H2O2 ที่เกิดขึ้นในเพอโรซิโซม โดยเปลี่ยนเป็น H2O ด้วยเอนไซม์แคตาเลส 

พลาสติด (Plastid)

พลาสติด (Plastid) 

คือ เม็ดสีในเซลล์ เป็นออร์แกเนลล์ที่มีเยื่อหุ้ม  2 ชั้น พบได้ในเซลล์พืชและสาหร่ายทั่วไปยกเว้นสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน ในโพรโทซัว พบเฉพาะในพวกที่มีแส้ เช่น ยูกลีนา วอลวอกซ์พลาสติด จำแนกได้  3 ชนิด  ได้แก่ คลอโรพลาสต์  โครโมพลาสต์ และลิวโคพลาสต์       

คลอโรพลาส 

 เป็นพลาสติดที่มีสีเขียวเพราะมีคลอโรฟีลล์เป็นองค์ประกอบเป็นส่วนใหญ่ เป็นแหล่งสร้างอาหารของพืชและโพรติสต์บางชนิด ภายในมีโครงสร้างคล้ายถุงแบน ๆ มีเยื่อหุ้ม เรียกว่า ไทลาคอยด์ และไทลาคอยด์จะเรียงซ้อนกันเป็นตั้งเรียกว่า กรานุม แต่ละกรานุมมีโครงสร้างเชื่อมต่อถึงกัน บนไทลาคอยด์มีสารสีที่ใช้ในกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง เช่น คลอโรฟีลล์  แคโรทีนอยด์ และมีของเหลวที่เีรียกว่า สโตรมา อยู่รอบไทลาคอยด์ ในสโตรมามีเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง  

ผนังเซลล์ (cell wall)

ผนังเซลล์ (cell wall)

           ผนังเซลล์เป็นส่วนนอกสุดของเซลล์พืช สาหร่าย โพรโทซัว แบคทีเรีย เห็ดรา
(ไม่พบในเซลล์สัตว์ ) 

  ผนังเซลล์มีหน้าที่เพิ่มความแข็งแรงให้แก่เซลล์ ส่วนประกอบที่พบคือ เส้นใยเซลลูโลส
ซึ่งเรียงตัวแบบไขว้กัน เป็นส่วนของเซลล์ที่ไม่มีชีวิต
          เมื่อเซลล์มีอายุมากขึ้นอาจมีสารอื่นมาสะสมบนเซลลูโลส เช่น เฮมิเซลลูโลส  เพกทิน
ซูเบอริน คิวทิน ลิกนิน

          ผนังเซลล์มัีกยอมให้สารต่าง ๆ ผ่านเข้าออกสะดวก  มีช่องเล็ก ๆ ติดต่อระหว่างเซลล์
เรียกว่า พลาสโมเดสมาตา (plasmodesmata)

ผนังเซลล์พืช ประกอบด้วยชั้นต่าง ๆ 3 ชั้น คือ

    1. ผนังเชื่อมยึดระหว่างเซลล์ เกิดขึ้นเมื่อเซลล์พืชแบ่งตัวและเป็นชั้นเชื่อมระหว่างเซลล์
ให้อยู่ติดกัน โดยมีสารพวก แคลเซียมเพกเทต แมกนีเซียมเพกเทต ลิกนินสะสมอยู่บ้าง

    2. ผนังเซลล์ปฐมภูมิ เกิดเมื่อเซลล์เริ่มเจริญเติบโต ประกอบด้วยสารพวกเซลลูโลสเป็นส่วนใหญ่
เซลล์เนื้อเยื่อเจริญ เช่น แคมเบียมจะมีผนังเซลล์แบบปฐมภูมิเท่านั้น

    3. ผนังเซลล์ทุติยภูมิ เกิดเมื่อเซลล์หยุดขยายขนาด โดยมีสารพวก เซลลูโลส ซูเบอริน ลิกนิน
และเพกทินมาเกาะ เช่น เซลล์ไฟเบอร์ เทรคีด  เวสเซล

นิวเคลียส

นิวเคลียส

รูป องค์ประกอบของนิวเคลียส

โครงสร้าง

             1 .ใมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5 ไมโครเมตร

             2 .ถูกห่อหุ้มด้วยเยื่อ 2 ชั้น ที่เรียกว่า เยื่อหุ้มนิวเคลียส (nuclear envelope) ทำให้ส่วนประกอบ ในนิวเคลียสถูกแยกออกจากส่วนของไซโทพลาซึม 

             3. บน เยื่อหุ้มนิวเคลียส มีรูขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 100 นาโนเมตร สำหรับการผ่านเข้าออกของโปรตีน และหน่วยย่อยของไรโบโซม (ribosomal subunit) 

             4. ภายในนิวเคลียสมีเส้นใยโครมาทิน ซึ่งประกอบด้วย DNA และโปรตีน 

             5. เมื่อเซลล์เตรียมที่จะแบ่งตัว เส้นใยโครมาทินจะหดสั้น ทำให้กลายเป็นแท่งหนา เรียกว่า โครโมโซม (chromosome) สามารถมองเห็นได้ภายใต้กล้องจุลทรรศน์ 

             6. โครงสร้างภายใน นิวเคลียสที่สามารถมองเห็นได้ชัดเจนที่สุด ขณะนิวเคลียสยังไม่แบ่งตัวคือ นิวคลีโอลัส (nucleolus) นิวคลีโอลัส มีรูปร่างกลมถูกย้อมสีเข้ม เป็นที่สำหรับสร้าง ไรโบโซม โดยทำการประกอบ RNA เข้ากับโปรตีน

หน้าที่

              1. เป็นที่ที่ DNA บรรจุอยู่ 

              2. ควบคุมการสังเคราะห์โปรตีน (โดยการสังเคราะห์ mRNA และ ส่งออกไปยังไซโทพลาสซึม  ทางรู ที่เยื่อหุ้มนิวเคลียส ( nuclear pores ) ซึ่งจะกลายเป็นตัวกำหนด คุณลักษณะของเซลล์นั้น ๆ

ไซโทสเกเลตอน (cytoskeleton)

ไซโทสเกเลตอน (cytoskeleton)

         เป็นเส้นใยโปรตีนที่เชื่อมโยงกันเป็นร่างแหเพื่อค้ำจุนรูปร่างของเซลล์และเป็นที่ยึดเกาะ
ของออร์แกเนลล์  เช่น คลอโรพลาสต์ ไมโทคอนเดรีย เอนโดพลาสมิกเรติคูลัม
ให้อยู่ตามตำแหน่งต่าง ๆ เปรียบได้กับโครงกระดูกของเซลล์
อีกทั้งลำเลียงออร์แกเนลล์ให้เคลื่อนที่ภายในเซลล์

ไซโทสเกเลตอนแบ่งได้  3  ชนิด ตามชนิดของหน่วยย่อยที่เป็นองค์ประกอบได้แก่

ไมโครฟิลาเมนท์ (microfilament) หรือ แอกทินฟิลาเมนท์ (actin filament)
       เป็นเส้นใยโปรตีนที่เกิดจากโปรตีนแอกทินที่มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 7 นาโนเมตรต่อกัน
เป็นสาย 2 สาย พันบิดกันเป็นเกลียว ทำหน้าที่เกี่ยวกับการเคลื่อนที่ของเซลล์ เช่น
อะมีบา เซลล์เม็ดเลือดขาว
       ทำหน้าที่  ค้ำจุน พบได้ในไมโครวิลไลของเยื่อบุผิวในลำไส้เล็ก และช่วยในการแบ่งตัว
ของไซโทพลาซึมในกระบวนการแบ่งเซลล์

ไซโทพลาซึม

ไซโทพลาซึม

เป็นของเหลวที่มีลักษณะกึ่งแข็งกึ่งเหลว ประกอบด้วยสารเคมีหลายชนิดรวมทั้งส่วนที่เป็นออร์แกเนลล์ต่าง ๆ ปฏิกิริยาเคมีหลายอย่างของเซลล์เกิดขึ้นที่ออร์แกเนลล์เหล่านี้ ออร์แกเนลล์ที่พบเฉพาะในเซลล์พืช ได้แก่คลอโรพลาสต์และแวคิวโอล  ส่วนออร์แกเนนล์ที่พบ เฉพาะเซลล์สัตว์คือ เซนทริโอล  ส่วนออร์แกเนลล์ ที่พบได้ทั้งในเซลล์พืชและสัตว์ เช่น ร่างแหเอนโดพลาซึม  กอลจิบอดี และไมโทคอนเดรีย